اقتصاد آزاد در جامعه‌ی اسلامی این نیست که ما این آزادی را فقط در اختیار آن کسانی قرار بدهیم که قدرت مانور اقتصادی دارند، بلکه علاوه‌ی بر اینکه افرادی که قدرت حرکت و فعالیت اقتصادی دارند، آن‌ها باید کار اقتصادی بکنند، باید وضع جامعه، نظام جامعه، قوانین جامعه، کیفیت ارتباطات جامعه به شکلی باشد که همه‌ی مردم یعنی همه‌ی آن کسانی که قدرت کار دارند، آن‌ها همه بتوانند فعالیت آزاد اقتصادی کنند و از کار خودشان منتفع بشوند.

مقایسه‌ای میان اقتصاد اسلامی با سرمایه‌داری و سوسیالیسم[1]
مشخصات سرمایه‌داری:
مالکیت فردی و موروثی
آزادی اقتصادی و رقابت آزاد
استثمار نیروی کار و نابرابری اجتماعی
مشروعیت ربا و تشکیل تراست
مشخصات سوسیالیسم:

نفی مالکیت فردی ابزار تولید
تأکید بر مالکیت اجتماعی
هدف تولید نفع عمومی و عدالت اجتماعی
ممنوعیت ربا و تفاوت طبقاتی
روش اقتصادی اسلام:

تأیید مالکیت فردی با رعایت حقوق دیگران
تأکید بر عدالت اجتماعی و عدم استثمار
هدف تولید باید به نفع جامعه باشد.

دست دولت اسلامی در اجرای حق باز است
دولت اسلامی و حاکم اسلامی، به ویژه ولی‌فقیه، اختیارات لازم را برای اجرای عدالت و جلوگیری از ظلم و فساد در جامعه دارند. این اختیارات به قوه‌های مجریه و قضائیه اعطا می‌شود تا با اتکا به این اختیارات، قدرت خود را در راستای تحقق عدالت و نیکی، و جلوگیری از فحشا و بغی اعمال کنند. امر و نهی خداوند، نه تنها جنبه زبانی دارد، بلکه اساس قوام جامعه اسلامی است که تنها با اختیارات حکومت اسلامی قابل تحقق است.

زیربنای نظام اقتصادی اسلام
نظام اقتصادی در اسلام باید با جهان‌بینی اسلامی هماهنگ باشد و نمی‌تواند مشابه نظام‌های دیگر مانند کمونیسم باشد. زیربنای نظام اقتصادی اسلام شامل اصول زیر است:

انسان؛ موجودی خودخواه: انسان به دنبال ارضای خواسته‌های خود است.
گرایشات انسان؛ مسابقه و حس تملک: انسان تمایل به رقابت و تملک دارد.
محصول؛ کار متبلور سازنده: محصول کار انسان تجلی تلاش اوست.
کار؛ ملاک مالکیت: مالکیت و ارزش باید به کار مرتبط باشد.
مالک ابزار تولید: سازنده ابزار تولید، مالک آن است.
محدودیت مالکیت خصوصی: مالکیت نباید به جامعه آسیب برساند.
تقدم حکومت بر اموال شخصی: حکومت حق تقدم بر اموال را در جهت مصالح عمومی دارد.
ضرورت تأمین نیازهای اولیه: هیچ‌کس نباید بدون لوازم اولیه زندگی بماند.

این نظام باید به مصالح جامعه توجه کند و متناسب با شرایط زمان و مکان تطور یابد.

نسبت انسان و اقتصاد
آن‌هایی که دم از اقتصاد می‌زنند و زیربنای همه چیز را اقتصاد می‌دانند، انسان را حیوانی می‌پندارند که فقط به خوراکش اهمیت می‌دهد. این افراد نمی‌دانند که انسان باید همه چیزش را برای اسلام فدای کند و تقاضای شهادت، نشانه‌ای از درک حیات جاوید است. زیربنای واقعی انسانیت توحید و عقاید حقه الهی است، نه نیازهای مادی و شکم. کسانی که اقتصاد را زیربنا می‌دانند، انسان را از حد انسانیت به حد یک حیوان تنزل می‌دهند.

مالکیت در اسلام از منظر امام موسی صدر: بخش دوم
امام موسی صدر در بحث مالکیت در اسلام تأکید می‌کند که مالکیت به معنای سرمایه‌داری غربی مورد انتقاد سوسیالیسم و کمونیسم قرار گرفته است. در اسلام، مالکیت نوعی وظیفه و خلافت است و انسان‌ها به عنوان نمایندگان خداوند باید اموال خود را به درستی مصرف کنند و حق اسراف یا تبذیر ندارند.
او به نقد اقتصاد مارکسیستی می‌پردازد و می‌گوید که نظریه ارزش مارکس، که ارزش هر کالا را برابر با کار انجام شده بر روی آن می‌داند، نادرست است. به عقیده او، ارزش کالا به تلاش انسانی و طبیعت بستگی دارد و مارکسیسم به مفهوم مالکیت در اسلام توجهی ندارد.
امام موسی صدر همچنین به نقد دیدگاه سرمایه‌داری می‌پردازد و می‌گوید که در سرمایه‌داری، ارزش تابع عرضه و تقاضا است، در حالی که در اسلام، مالکیت امانت و مسئولیت است و نباید به گونه‌ای مصرف شود که به دیگران آسیب برساند. به طور کلی، او تأکید می‌کند که مالکیت در اسلام باید با رعایت مصلحت عمومی و مسئولیت اجتماعی همراه باشد.

مخالفت اسلام با سرمایه‌سالاری
امام خامنه‌ای تأکید می‌کند که در اسلام، فعالیت آزاد اقتصادی نباید به دخالت در سرنوشت سیاسی جامعه منجر شود. او به سرمایه‌سالاری در کشورهای غربی اشاره می‌کند و می‌گوید که سرمایه‌داران بزرگ به‌عنوان اداره‌کنندگان حقیقی نظام‌های سیاسی عمل می‌کنند، به‌طوری که در تعیین سیاست‌ها و انتخابات نقش دارند. امام خامنه‌ای این وضعیت را مردود می‌داند و بر لزوم جلوگیری از هر چیزی که به چنین وضعیتی منجر شود، تأکید می‌کند.

تفاوت آزادی اقتصادی در اسلام و غرب
آزادی اقتصادی که ما به آن باور داریم با آزادی اقتصادی که غرب به آن معتقد هست متفاوت است
حتی اسلام با آزادی اقتصادی که غرب معتقد به آن است مقابله و مبارزه هم میکند

مالکیت در اسلام از منظر امام موسی صدر: بخش اول
طرح مسأله
امروز می‌خواهیم به موضوعی بپردازیم که مهم‌ترین موضوع اقتصاد اسلامی و مهم‌ترین تفاوت میان اقتصاد اسلامی و اقتصاد سرمایه‌داری و اقتصاد کمونیستی و اقتصاد میانه است، زیرا که اقتصاد میانه هم داریم. به نظر ما اقتصاد اسلامی اصول و مبانی بسیاری دارد، از جمله حرمت ربا، حرمت احتکار و غیر از آن، اما اساس و جوهر اقتصاد اسلامی معنای مالکیت در اسلام است؛ معنای مالکیت در اسلام را چگونه می فهمیم؟ در این‌باره می‌توانیم به مسائل دیگر نیز بپردازیم. به هر حال، این مسئله بسیار پراهمیت است. ابتدا باید به یکی از مشکلات اساسی، که همان مسئله «تشابه» یا «شُبه» است، اشاره کنم. «شُبه» به این نام خوانده شده است، زیرا امور با هم مشابه می‌شوند.

نگاه کمونیسم به مالکیت در اسلام