#معرفی_کتاب
📚 کودتا | یرواند آبراهامیان
▫️سال ۲۰۰۰ گزارشی محرمانه از سیا بهطور غیرمنتظره لو رفت؛ سندی به قلم دونالد ویلبر، یکی از طراحان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، همان کودتایی که دولت دکتر مصدق را سرنگون کرد و محمدرضا شاه پهلوی را به حکومتی استبدادی رساند. این سند یکی از تکیهگاههای اصلی کتاب «کودتا» شد، اثر یرواند آبراهامیان، نویسنده سرشناس تاریخ معاصر ایران و استاد ممتاز تاریخ ایران و خاورمیانه در دانشگاه باروخ نیویورک.
▫️آبراهامیان در نگارش این کتاب، در کنار گزارش ویلبر، از آرشیو وزارت خارجه آمریکا و بریتانیا، اسناد داخلی شرکت نفت ایران و انگلیس و دو مجموعه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد و مرکز مطالعات چپ ایران در برلین بهره برده است. نشریه آمریکن هیستوریکال ریویو در نقد این اثر، آن را اصلاحیهای جدی بر خطاها و کاستیهای پژوهشهای پیشین دربارهی کودتا دانسته است.
▫️کتاب در چهار فصل، سامان یافته: ملی شدن صنعت نفت، مذاکرات ایران و بریتانیا بر سر این موضوع، روند اجرای کودتا و میراثی که از آن برجای ماند. محور روایت آبراهامیان مسئله نفت است؛ او نشان میدهد ملی شدن صنعت نفت ایران چگونه به تقابلی مستقیم با منافع بریتانیا انجامید و آمریکا که ابتدا نقش میانجی داشت، بهتدریج در کنار بریتانیا به طراحی و اجرای کودتا کشیده شد.
▫️تفاوت اصلی این روایت با آثار رایج در آن است که آبراهامیان کودتا را محصول جنگ سرد و ترس از نفوذ شوروی نمیداند، بلکه آن را در بستر مبارزه بریتانیا برای حفظ کنترل اقتصادی بر نفت ایران تحلیل میکند و نشان میدهد منافع نفتی و ملاحظات ژئوپلیتیک چگونه در تصمیم واشنگتن و لندن به هم گره خوردند.
▫️او همچنین نقش تبلیغات پنهان و آشکار قدرتهای خارجی در تضعیف دولت مصدق را با جزئیات شرح میدهد. حاصل کار، ترکیبی از دقت آرشیوی و بازتعریف چارچوب تحلیلی است که کتاب را به منبعی برای فهم اقتصاد سیاسیِ مداخله خارجی در کشورهای نفتخیز بدل میکند.